Naar de hoofdinhoud

Uw slaaponderzoek

De nacht van uw polysomnografie, stap voor stap uitgelegd

U kreeg een nacht slaaponderzoek voorgeschreven. Men heeft u gezegd wat u moet meebrengen en hoe laat u er moet zijn. Maar niemand heeft u uitgelegd wat er echt zal gebeuren, of waarom men u vol sensoren hangt.

Deze pagina beschrijft de nacht in de volgorde waarin u hem beleeft. Ze is geschreven door een slaaptechnoloog die deze onderzoeken zelf uitvoert en er anderen in opleidt. Ze vervangt de richtlijnen van uw centrum niet: die gaan altijd voor.

Het belangrijkste in dertig seconden

  • Het onderzoek doet helemaal geen pijn. Niets prikt, alles wordt op de huid gekleefd.
  • Het aansluiten duurt ongeveer veertig minuten, geen tien.
  • U zult waarschijnlijk minder goed slapen dan thuis. Meestal is het onderzoek toch bruikbaar.
  • Toont het resultaat slaapapneu die met CPAP behandeld moet worden, dan moet het toestel nog ingesteld worden, meestal tijdens een tweede nacht.

Voor u komt, en waarom eigenlijk

Alle brochures geven dezelfde richtlijnen. Bijna geen enkele legt uit waarvoor ze dienen, terwijl ze bijna allemaal om dezelfde reden bestaan: het signaal moet goed doorkomen. Een richtlijn die u begrijpt, volgt u ook.

Propere haren, zonder gel, haarlak of verzorgingsproduct

De elektroden op de hoofdhuid moeten rechtstreeks elektrisch contact maken met de huid. Elk vettig restje komt daartussen en verzwakt het signaal. Dat is de enige reden voor deze richtlijn, en het is ook de lastigste als u net van de kapper komt.

Gezicht zonder make-up

Hetzelfde principe geldt voor de elektroden bij de ogen en onder de kin. Een crème of foundation volstaat om een elektrode tijdens de nacht te laten loskomen.

Geen nagellak en geen kunstnagels

De zuurstofsensor meet het licht dat door de vinger gaat. De studies over nagellak zijn het niet eens: het effect is klein, en vooral uitgesproken bij donkere kleuren. Maar het zuurstofsignaal is te belangrijk om ook maar enig risico te nemen, vandaar de richtlijn.

Als het kan, glad geschoren

De elektroden onder de kin blijven slecht kleven op een volle baard, en het zijn al de elektroden die het makkelijkst loskomen wanneer de kaak tijdens de nacht beweegt.

Een comfortabel bovenstuk met een ruime halsopening

De banden komen over een T-shirt, en de draden lopen onder de kraag. Een kledingstuk dat strak rond de hals zit, maakt het aansluiten moeilijker en hindert u de hele nacht.

Geen alcohol op de avond van het onderzoek

Door alcohol valt u sneller in slaap, maar hij stelt de droomslaap (REM-slaap) uit en vermindert hem, maakt de tweede helft van de nacht onrustig en verhoogt het aantal apneus en zuurstofdalingen. Dan registreert men een nacht die niet de uwe is, en op basis daarvan zou over uw behandeling beslist worden.

Uw lijst met geneesmiddelen, en uw CPAP als u er een hebt

Verschillende geneesmiddelen veranderen de opbouw van de slaap, en het team moet dat weten om de registratie juist te interpreteren. Verander zelf niets: de bedoeling is uw gewone slaap te registreren, niet een slaap voor de gelegenheid.

Een woord over uw haar. "Ik kom net van de kapper" is een vaak gehoorde bedenking, en ze is terecht. Het antwoord is eenvoudig: bij het wakker worden zit er nog wat witte pasta in uw haar, en die gaat eruit met shampoo. Het is geen schoonheidswedstrijd maar een medisch onderzoek, en de kwaliteit van de registratie hangt er rechtstreeks van af.

Het administratieve detail waardoor men u naar huis kan terugsturen

U leest het zelden in de brochures, en toch is het het enige punt op deze pagina waardoor u uw onderzoeksnacht kunt verliezen.

Een afspraak hebben volstaat niet altijd. Ook de kamer moet gereserveerd zijn.

In verschillende centra zijn een afspraak maken voor de polysomnografie en het bed reserveren bij de opnamedienst twee aparte stappen. Sommige patiëntenbrochures zeggen het zwart op wit: de kamer moet bij de opnamedienst gereserveerd worden vóór de dag van het onderzoek. Andere centra regelen het voor u. U kunt onmogelijk raden in welk geval u zit, vandaar de vraag die u best stelt.

Wanneer u de datum vastlegt, stel dan gewoon deze vraag: is de kamer gereserveerd, of moet ik zelf de opnamedienst bellen? Dertig seconden aan de telefoon, tegenover enkele weken extra wachten.

Kijk ook na hoe laat u er moet zijn. Dat is niet overal hetzelfde: sommige diensten ontvangen u vanaf 17 uur, andere later, afhankelijk van hoe het aansluiten georganiseerd is. Ga uit van wat uw centrum u gezegd heeft, niet van wat u elders gelezen hebt, ook hier niet.

Nu we toch bezig zijn

  • Verwittig als u niet kunt komen. Het onderzoek houdt een kamer, apparatuur en een zorgverlener de hele nacht bezet. Sommige centra rekenen een vergoeding aan als u zonder verwittigen wegblijft. Een telefoontje de dag ervoor maakt de plaats vrij voor iemand die wacht.
  • De factuur komt meestal later, bij u thuis. U hoeft 's morgens niet alles ter plaatse te betalen.
  • Laat waardevolle juwelen thuis. U slaapt in een ziekenhuiskamer en verblijft 's nachts op een ziekenhuisafdeling.
  • Bij aankomst vraagt men u vaak een vragenlijst in te vullen, over hoe u thuis slaapt. Die dient om de registratie te interpreteren: een onderzoeksnacht kan men niet lezen zonder te weten hoe u gewoonlijk slaapt. Antwoord eerlijk, ook over alcohol, dutjes en onregelmatige uren.

De aankomst en de avond

De organisatie verschilt sterk van centrum tot centrum, en dat is het eerste wat u bij het uwe navraagt. In sommige centra wordt u op het einde van de namiddag aangesloten en hebt u daarna uw avond vrij. In andere gebeurt het aansluiten later en gaat u meteen daarna slapen.

Waar het aansluiten vroeg gebeurt, hebt u nog tijd om te eten, te lezen of tv te kijken. Ook met alle sensoren bent u niet aan uw bed gekluisterd.

De regel voor de hele avond past in één zin: slaap zoals u gewoonlijk slaapt, maar dan in het ziekenhuis. Neemt u elke avond een slaappil, dan vraagt men u niet om daar speciaal voor deze nacht mee te stoppen. Wat men wil registreren, is uw echte slaap, geen uitzonderlijke slaap. Meld uw behandelingen gewoon aan het team.

Een nacht in het slaaplabo in 7 stappen: aankomst en vragenlijst, ongeveer veertig minuten aansluiten, de avond, de biocalibratie, licht uit, minstens acht uur registratie, en 's ochtends in enkele minuten losgekoppeld. De organisatie verschilt van centrum tot centrum

Het aansluiten, sensor per sensor

Dit is veruit de stap die het meest indruk maakt. Eenmaal aangesloten draagt u een twintigtal sensoren, met draden die samenkomen in een klein kastje. Veel patiënten nemen dan een selfie om naar hun familie te sturen, en dat is eerder een goed teken: de spanning is weg.

Niets daarvan doet pijn. Geen enkele sensor prikt of dringt in de huid. Alles wordt op de huid aangebracht, met een geleidende pasta voor de elektroden en kleefband voor de rest.

Waar de sensoren van een polysomnografie komen: op het hoofd en het gezicht de elektroden op de hoofdhuid (EEG), bij de ogen (EOG) en onder de kin (EMG), de neuscanule met de temperatuursensor en de snurksensor; op de borst en de buik de hartelektroden, twee ademhalingsbanden en de positiesensor; een zuurstofsensor aan de vinger; een sensor vooraan op elk scheenbeen

Op het hoofd en het gezicht

Elektroden op de hoofdhuid (EEG)

Ze registreren de elektrische activiteit van de hersenen. Alleen zo weet men of u echt slaapt, en in welk slaapstadium u zit. Zonder die elektroden meet men uw ademhaling, niet uw slaap.

Elektroden bij de ogen (EOG)

Het oog gedraagt zich als een kleine elektrische batterij. Door zijn bewegingen te volgen, ziet men wanneer u in slaap valt en wanneer u in de droomslaap (REM-slaap) bent.

Elektroden onder de kin (EMG)

De spierspanning in de kin valt weg tijdens de droomslaap. Dat contrast maakt het mogelijk de droomslaap te onderscheiden van de lichte slaap.

Temperatuursensor en neuscanule

Twee metingen van de ademstroom. De temperatuursensor vergelijkt de temperatuur van de lucht die u in- en uitademt, en dat volstaat om ademstilstanden op te sporen. De druksensor van de canule is fijner en ziet ook een gedeeltelijke daling van de ademstroom, dus de hypopneus.

Snurksensor

Een kleine sensor in het kuiltje van de keel, die de trillingen omzet in een signaal. Hij meet het snurken, in plaats van te vertrouwen op wat degene naast u zich herinnert.

Op de borst en de buik

Twee elastische banden

Ze meten de bewegingen van de borstkas en de buik. Zo onderscheidt men een obstructieve apneu, waarbij het lichaam blijft vechten om te ademen, van een centrale apneu, waarbij de aansturing van de ademhaling even wegvalt. Dat onderscheid verandert de behandeling.

Twee hartelektroden (ECG)

Ze volgen uw hartritme tijdens de nacht en tonen ritmestoornissen die soms met de apneus samenhangen.

Positiesensor

Hij onderscheidt rug, buik, beide zijden en zittende houding. Bij sommige mensen komen de apneus vooral in rugligging voor, en die informatie kan in de richting van een positietherapie wijzen.

Op de benen en aan de vinger

Sensoren op beide benen

Ze registreren de bewegingen van de benen tijdens de slaap. Die bewegingen gebeuren niet altijd in beide benen tegelijk: daarom vraagt de RIZIV-overeenkomst om beide benen te registreren.

Zuurstofsensor aan de vinger

Hij meet de zuurstofsaturatie van het bloed. Hij toont de zuurstofdalingen na de ademstilstanden, en hij maakt deel uit van de definitie van een hypopneu.

De volgorde telt meer dan u denkt

Een goed aansluiten volgt een vaste volgorde. Bijvoorbeeld: eerst de hartelektroden en de banden, dan de benen, daarna het gezicht, vervolgens de hoofdhuid, en de zuurstofsensor. Die volgorde is niet willekeurig: zo hoeft u niet meer te bewegen als de elektroden op het hoofd eenmaal zitten, en kan men elk signaal meteen nakijken.

De neuscanule komt als laatste, omdat ze het enige onderdeel is dat echt onaangenaam is: twee kleine buisjes aan de ingang van de neusgaten, die een paar minuten kriebelen en die u daarna vergeet. Door ze op het einde aan te brengen, spaart men u twintig minuten nodeloos ongemak.

Waarom men eerst over de huid wrijft

Voor elke elektrode wordt de huid gereinigd en zachtjes gewreven met een licht schurende pasta. Dat verrast, maar het is essentieel. Een elektrode vangt piepkleine elektrische signalen op, die men in miljoensten van een volt meet. De bovenste laag van de huid, met haar vettige laagje, remt dat signaal af. Door de huid voor te bereiden, valt die weerstand weg en wordt de registratie leesbaar. Om dezelfde reden vraagt men u om zonder producten in uw haar te komen.

De biocalibratie: het moment waarop alles duidelijk wordt

Zodra alle sensoren zitten, vraagt men u een reeks dingen die vreemd kunnen lijken: uw ogen bewegen, uw tanden op elkaar klemmen, door de mond en dan door de neus ademen, luidop tellen, de ene voet en dan de andere bewegen.

Die reeks heet de biocalibratie, en elke oefening test een bepaalde sensor. Als men ze u laat doen, is dat een goed teken: men kijkt na of alles werkt voor de nacht begint, in plaats van het pas de volgende ochtend te ontdekken.

Vraag om het scherm te zien

In de kamer toont een scherm uw signalen live. Niets belet u om tijdens de biocalibratie te vragen of u mag meekijken, en het is de beste manier om te begrijpen wat er met u gebeurt.

Sluit uw ogen, en er verschijnen tragere golven op het scherm. Open ze, en ze verdwijnen. Klem uw tanden op elkaar, en een lijn begint te bewegen. Haal uw vinger uit de sensor, en de zuurstofcurve stort in. Beweeg een voet, en maar één been reageert.

Het meest sprekende moment blijft dat van de banden. Men vraagt u normaal te ademen: de twee curves, borst en buik, gaan samen op en neer. Dan vraagt men u ze tegen elkaar in te laten bewegen, door uw buik op te blazen terwijl uw borst naar binnen gaat. De twee curves gaan in tegengestelde richting. Dat is wat uw lichaam doet tijdens een obstructieve apneu, wanneer het vecht tegen een gesloten keel. Met één handeling hebt u gezien waar het onderzoek naar zoekt.

Vergelijking van twee registraties: normale ademhaling met borst en buik in fase, en paradoxale ademhaling met de twee curves tegen elkaar in
Tijdens de biocalibratie, in een kamer van het slaaplabo, toont een technologe op het scherm de signalen aan de patiënt die op de rand van het bed zit, aangesloten met elektroden op het hoofd en het gezicht, een neuscanule, twee banden en een zuurstofsensor aan de vinger

De nacht

De camera

In het slaaplabo filmt een infraroodcamera meestal de hele nacht uw bed. U ziet ze waarschijnlijk als u de kamer binnenkomt, en u weet het beter vooraf dan dat u het pas ontdekt als u gaat slapen. Ze heeft een echt nut: zo kan men een afwijkend signaal koppelen aan wat het lichaam op hetzelfde moment deed, wat vooral telt voor beenbewegingen en ongewoon gedrag tijdens de slaap. Bij een onderzoek thuis is er geen camera.

Er waakt iemand

In het slaaplabo volgt een verpleegkundige of een technoloog uw signalen de hele nacht live: de RIZIV-overeenkomst eist dat voor elke polysomnografie. Komt een belangrijke sensor los, dan komt men hem terugplaatsen, en daar kunt u even wakker van worden. Dat is vervelend, en sommige patiënten vinden het moeilijk. Toch is het de juiste keuze: liever twee minuten wakker dan een registratie die voor de tweede helft van de nacht onbruikbaar is.

Acht uur, maar geen acht uur slaap

De registratie begint op het moment dat u wilt slapen en het licht uitgaat, en ze duurt minstens acht uur. Niemand verwacht dat u acht uur slaapt: die tijd geeft u gewoon de kans op een normale nacht.

Opstaan, bewegen, naar het toilet gaan

Naar het toilet gaan kan, als u het team verwittigt: dat koppelt dan los wat nodig is. Men vraagt u wel om tijdens de registratie niet zonder reden op te staan. Op uw zij slapen, van houding veranderen, bewegen: dat is allemaal normaal en verwacht. De sensoren zijn daarop berekend, en uw slaaphouding is zelf een van de metingen.

"Ik heb heel slecht geslapen, het heeft niets uitgehaald"

Dat horen we 's morgens het vaakst, en de registratie spreekt het meestal tegen.

Het gevoel geen oog te hebben dichtgedaan komt veel vaker voor dan een echt slapeloze nacht. Bij de analyse van de registratie blijkt meestal dat de persoon geslapen heeft, soms meer dan ze zelf denkt, en dat het onderzoek bruikbaar is.

In de zeldzame gevallen waarin de registratie echt niet te interpreteren is, wordt het onderzoek overgedaan. Dat is geen mislukking, en het is niet uw schuld.

's Morgens

Het loskoppelen gaat snel, hooguit enkele minuten. De vraag die altijd terugkomt, gaat over de pasta die in het haar achterblijft. Die gaat eruit met shampoo, zonder speciaal product. Heeft uw centrum geen douche of is er te weinig tijd, dan vertrekt u met wat witte sporen, en dat is geen probleem.

Gebeurde het onderzoek bij u thuis, dan is de richtlijn anders en wordt ze vaak verkeerd begrepen: haal het kastje weg, maar laat alle sensoren erop aangesloten. Maak ze gewoon los van uw lichaam, berg alles samen op en breng het zo terug.

De resultaten zijn er niet meteen. Een nacht registratie betekent uren signalen die een opgeleid lid van het team met de hand naleest, en die de arts daarna nakijkt. U krijgt het resultaat uitgelegd op een raadpleging, en het wordt naar uw huisarts gestuurd.

De tweede nacht, waarover niemand u iets gezegd had

Toont het onderzoek slaapapneu die met CPAP behandeld moet worden, dan moet nog bepaald worden welke druk u nodig hebt. Meestal gebeurt dat tijdens een tweede nacht in het slaaplabo. Dat nieuws wordt zelden goed onthaald, zeker vlak na de eerste nacht.

Die nacht heet een titratie, en hij dient voor twee dingen.

Uw toestel instellen

De startdruk van uw CPAP wordt vaak geschat met een formule die uw apneu-index, uw halsomtrek en uw lichaamsbouw combineert. Dat is een theoretische waarde. Tijdens de titratienacht probeert men in de loop van de uren verschillende drukken uit, om de druk te vinden die echt bij u past.

Uw dossier samenstellen

De RIZIV-overeenkomst eist dat de druk bepaald wordt, en dat de werkzaamheid ervan aangetoond is, voor de behandeling begint. De aanvraag voor terugbetaling kan pas na die stap vertrekken. De eerste nacht stelt de diagnose, de tweede bevestigt de behandeling.

Niet altijd in het ziekenhuis. De overeenkomst verbiedt om de diagnose en de titratie in dezelfde nacht te doen. Bij sommige patiënten (ernstige slaapapneu, zonder bepaalde bijkomende aandoeningen) kan de arts er wel voor kiezen de titratie thuis te doen, met een auto-CPAP-toestel (auto-CPAP-titratie thuis), en ze daarna te controleren met een polygrafie. De arts beslist.

Twee vergelijkingen helpen begrijpen waarom deze nacht geen administratieve formaliteit is.

Het is zoals de controlefoto na een operatie: men kijkt na of wat geplaatst werd, juist geplaatst is.

Het is ook zoals de bloedafname na enkele weken behandeling: men kijkt na of de dosis juist is.

Concreet is het materiaal hetzelfde, met één uitzondering: geen neuscanule meer, want u draagt het masker. Voor de rest vindt u de elektroden en de banden terug.

Een tip die veel verschil maakt: wen thuis al aan uw CPAP voor die tweede nacht, als uw centrum u het toestel al heeft meegegeven. Een nacht in het ziekenhuis is al ongemakkelijk genoeg. Als u het gevoel van het masker al kent, ontdekt u niet twee lastige dingen tegelijk.

In het ziekenhuis of thuis

In België bestaan beide, en de keuze heeft gevolgen die u beter kent voor u beslist.

In het slaaplabo Thuis
Wat gemeten wordt De slaap zelf, dankzij de elektroden op het hoofd, naast de ademhaling Meestal alleen de ademhaling (polygrafie), zonder rechtstreekse meting van de slaap
Wachttijd Vaak lang, de plaatsen zijn beperkt Meestal korter
Kosten Terugbetaald door de verzekering voor geneeskundige verzorging; een persoonlijk aandeel kan voor uw rekening blijven Voor uw rekening, vaak enkele honderden euro, afhankelijk van de aanbieder
Terugbetaling van de CPAP Geeft toegang tot de RIZIV-overeenkomst, als aan de criteria voldaan is Geeft geen toegang: de overeenkomst eist een polysomnografie in een erkend slaapcentrum
Tweede nacht Meestal wel, voor de titratie Geen tweede nacht, het toestel wordt meteen gekocht

Het onderzoek thuis heeft echte voordelen: het gaat snel, het gebeurt in uw eigen bed, en u hebt geen tweede nacht nodig. Het grootste nadeel is niet technisch maar financieel. Zonder de overeenkomst blijven het toestel en de opvolging voor uw rekening.

Daar staat tegenover dat een toestel dat buiten de overeenkomst gekocht is, niet gebonden is aan een verplicht minimaal gebruik. U hoeft geen gemiddeld gebruik van vier uur per nacht aan te tonen.

Een opmerking die in beide gevallen geldt: een onderzoek dat alleen de ademhaling meet, zonder de slaap te meten, telt de gebeurtenissen per uur in bed en niet per uur echte slaap. Omdat niemand de hele tijd in bed slaapt, onderschat die berekening vaak de ernst. Daarom raadt de Amerikaanse academie voor slaapgeneeskunde (AASM) een polysomnografie aan wanneer een onderzoek thuis negatief of niet eenduidig is.

Veelgestelde vragen

Volgende stap

Uw onderzoek is positief. En nu?

De eerste weken met een CPAP bepalen vaak hoe het verder loopt. Dit staat u te wachten, week per week, met oplossingen voor de problemen van het begin.

Starten met CPAP

Bronnen

  1. RIZIV, Overeenkomst aangaande de diagnose en de behandeling van het slaapapneusyndroom, van kracht sinds 1 januari 2018 (artikelen 4, 6, 14 en 17, bijlagen 2 en 3)
  2. Elbaz M., Léger D. et al., Le guide des Techniciens du sommeil: aspects pratiques et diagnostic des troubles du sommeil, Société Française des Technologues du Sommeil (SFTS) en Philips Respironics (in het Frans)
  3. Berry RB, Budhiraja R, Gottlieb DJ et al. Rules for Scoring Respiratory Events in Sleep: Update of the 2007 AASM Manual. J Clin Sleep Med. 2012;8(5):597-619.
  4. Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S et al. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea: An AASM Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2017;13(3):479-504.
  5. Ebrahim IO, Shapiro CM, Williams AJ, Fenwick PB. Alcohol and sleep I: effects on normal sleep. Alcohol Clin Exp Res. 2013;37(4):539-49.
  6. Kolla BP, Foroughi M, Saeidifard F et al. The impact of alcohol on breathing parameters during sleep: a systematic review and meta-analysis. Sleep Med Rev. 2018;42:59-67.
  7. Hinkelbein J, Genzwuerker HV, Sogl R, Fiedler F. Effect of nail polish on oxygen saturation determined by pulse oximetry in critically ill patients. Resuscitation. 2007;72(1):82-91.
  8. Miljeteig H, Hoffstein V. Determinants of continuous positive airway pressure level for treatment of obstructive sleep apnea. Am Rev Respir Dis. 1993;147(6 Pt 1):1526-30.

Bijgewerkt op 5 november 2026

Andy Leleux

Andy Leleux

Slaaptechnoloog, gespecialiseerd in CPAP-therapie · Meer dan 10 jaar ervaring in de slaapgeneeskunde

Dit project steunt op meer dan tien jaar klinisch werk in het slaaplabo en op een grondige kennis van CPAP-toestellen. Die dubbele kijk, klinisch en technisch, vormt de kern van Association Apnée.

Beoordeel deze pagina als eerste

Had u iets aan deze pagina?