Naar de hoofdinhoud

Goed slapen

De 10 regels voor een goede slaaphygiëne

Slaaphygiëne, dat zijn de gewoonten en omstandigheden die u helpen goed te slapen. Ze geldt voor iedereen, ook met een CPAP: het toestel behandelt de apneus, niet een te warme slaapkamer of een koffie om 17 uur.

Goed om te weten: deze regels zijn een basis, geen behandeling. Op zich genezen ze geen chronische slapeloosheid: de aanbevelingen van de Amerikaanse academie voor slaapgeneeskunde zeggen dat duidelijk. Slaapt u al maanden slecht, bent u overdag slaperig, of hoort u dat u 's nachts stopt met ademen, spreek er dan met uw arts over.

Uw interne klok over 24 uur: melatonine stijgt 's avonds en blijft 's nachts hoog, de lichaamstemperatuur is het laagst aan het einde van de nacht en cortisol piekt bij het ontwaken. Elke dag op hetzelfde uur opstaan zet de klok elke ochtend gelijk
1

Houd vaste uren aan

Elke dag op hetzelfde uur opstaan, ook in het weekend, is de nuttigste regel. Vooral het uur waarop u opstaat, zet uw biologische klok gelijk. Een groot verschil tussen de week en het weekend zorgt voor een "sociale jetlag": op maandagochtend voelt u zich alsof u net terug bent van een reis. Het uur waarop u gaat slapen, mag wat schuiven naargelang uw vermoeidheid; het uur waarop u opstaat, zo weinig mogelijk.

2

Houd de slaapkamer koel

Om in slaap te vallen, moet uw lichaam zijn temperatuur een beetje laten zakken. Een te warme slaapkamer verstoort dat en zorgt ervoor dat u vaker wakker wordt. Verlucht, zet de verwarming in de slaapkamer lager, en in de zomer helpt een ventilator. Een lauw bad of een lauwe douche één tot twee uur voor het slapengaan werkt in dezelfde richting: door uw huid op te warmen, helpt het uw lichaam om daarna warmte kwijt te raken.

3

Maak het donker

Licht, zelfs zwak licht, remt de aanmaak van melatonine, het hormoon dat de nacht aankondigt. Verduisterende gordijnen of een slaapmasker maken vaak een echt verschil. Denk aan de kleine lichtjes die u niet meer opmerkt: het stand-bylampje van de televisie, opladers, de wekker. Blauw licht remt de melatonine het sterkst; warm, amberkleurig licht stoort veel minder.

4

Leg de schermen weg voor het slapengaan

In een studie van de universiteit van Harvard zorgde 's avonds lezen op een tablet in plaats van op papier ervoor dat de deelnemers later in slaap vielen, minder melatonine aanmaakten, een verschoven biologische klok hadden en de volgende ochtend minder alert waren. Het beste is de schermen een tijdje vóór het slapengaan uit te zetten. Lukt dat niet, zet de helderheid dan zo laag mogelijk en schakel de nachtmodus in. Wilt u in bed lezen, dan blijft papier de beste keuze.

5

Stop vroeg op de dag met cafeïne

Cafeïne blokkeert adenosine, de stof die in de loop van de dag de slaapdruk doet stijgen, en het effect houdt uren aan. Volgens de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid kan 100 mg (ongeveer een espresso) kort voor het slapengaan bij sommige mensen de slaap al verstoren. De gevoeligheid verschilt sterk: slaapt u slecht, stop dan al vroeg in de namiddag. Cafeïne zit in koffie, zwarte en groene thee, cola, energiedrankjes, chocolade en sommige pijnstillers.

6

Vermijd alcohol 's avonds

Alcohol helpt soms om in slaap te vallen, maar verstoort de tweede helft van de nacht: minder REM-slaap, vaker wakker worden, een sneller kloppend hart, zweten. Hebt u slaapapneu, dan is het effect nog erger: alcohol ontspant de keelspieren en bevordert de apneus. Eén of twee glazen 's avonds zijn al genoeg om dat te merken.

7

Beweeg regelmatig

Regelmatig bewegen helpt u beter te slapen: u valt makkelijker in slaap en slaapt dieper. En anders dan vaak gedacht, bederft sporten 's avonds de nacht niet: een overzicht van 23 studies vond geen nadelig effect bij gezonde volwassenen. Alleen een heel zware inspanning vlak voor het slapengaan kan het inslapen uitstellen. Is dat bij u zo, plan uw training dan gewoon wat vroeger.

8

Bouw een slaapritueel op

De hersenen leren door associatie. Wie elke avond dezelfde dingen doet, in dezelfde volgorde, geeft ze het signaal dat de nacht eraan komt. Een lauwe douche, een paar bladzijden op papier, rustig ademen, kalme muziek: wat u doet, maakt weinig uit, het gaat om de regelmaat.

9

Gebruik uw bed om te slapen

Dat is het principe van stimuluscontrole, een van de technieken van de cognitieve gedragstherapie bij slapeloosheid (CGT-I). Wie in bed werkt, series kijkt of door zijn gsm scrolt, leert zijn hersenen dat het bed een plek is om wakker te zijn. Slaapt u na een twintigtal minuten nog altijd niet, sta dan op zonder op de klok te kijken, doe iets rustigs in een andere kamer, en ga pas terug naar bed als u slaperig bent. De enige uitzondering op die regel: seks.

10

Maak uw hoofd leeg voor de nacht

Gedachten die blijven malen wanneer u gaat slapen, zijn een van de grote oorzaken van moeilijk inslapen. Een paar dingen helpen om de draad door te knippen: vroeg in de avond opschrijven wat u bezighoudt en wat u morgen zult doen, een paar minuten rustig ademen, mindfulness proberen. Blijven stress of angst aanslepen, dan is psychologische begeleiding nog altijd de doeltreffendste oplossing.

Slaaphygiëne en slaapapneu: ze horen samen

De CPAP houdt uw keel open tijdens de slaap, en niets vervangt hem daarvoor. Maar hij maakt een oververhitte slaapkamer, een glas wijn bij het slapengaan of een gsm tot middernacht niet goed: ook met een perfect ingestelde CPAP kunt u nog slecht slapen.

Bij slaapapneu tellen een paar regels nog zwaarder door:

  • → Alcohol: Alcohol ontspant de keelspieren en bevordert de apneus. 's Avonds is het slechtste moment om te drinken.
  • → Slaaphouding: Bij veel patiënten is de apneu erger in rugligging. Op uw zij slapen kan helpen, met of zonder CPAP. Spreek er met uw arts over als uw apneus met uw slaaphouding lijken samen te hangen.
  • → Gewicht: In een grote Amerikaanse studie daalde de AHI (het aantal apneus en hypopneus per uur) met ongeveer 26 % bij wie 10 % van zijn gewicht verloor, en steeg hij met ongeveer 32 % bij wie 10 % bijkwam.
  • → Gebruik van de CPAP: Beter slapen helpt om het masker op te houden: u valt sneller in slaap, wordt minder wakker, en trekt het minder vaak af zonder het te merken.

Veelgestelde vragen

Slapeloosheid en CGT-I →

Als deze regels niet volstaan

Slaaphygiëne is een vertrekpunt. Slaapt u ondanks die regels nog altijd slecht, dan helpt een consultatie om de oorzaak te zoeken (slaapapneu, chronische slapeloosheid, het rustelozebenensyndroom) en de juiste behandeling te vinden.

Bronnen

  1. Watson NF, et al. Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Statement of the AASM and SRS. J Clin Sleep Med. 2015;11(6):591-2.
  2. Edinger JD, et al. Behavioral and psychological treatments for chronic insomnia disorder in adults: an AASM clinical practice guideline. J Clin Sleep Med. 2021;17(2):255-62.
  3. Sateia MJ, et al. Clinical Practice Guideline for the Pharmacologic Treatment of Chronic Insomnia in Adults: An AASM Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2017;13(2):307-49.
  4. Chang AM, et al. Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness. PNAS. 2015;112(4):1232-7.
  5. Stutz J, et al. Effects of Evening Exercise on Sleep in Healthy Participants: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sports Med. 2019;49(2):269-87.
  6. Peppard PE, et al. Longitudinal study of moderate weight change and sleep-disordered breathing. JAMA. 2000;284(23):3015-21.
  7. EFSA NDA Panel. Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal. 2015;13(5):4102.
  8. European Medicines Agency. Circadin (melatonin): EPAR, medicine overview. ema.europa.eu

Bijgewerkt op 5 november 2026

Andy Leleux

Andy Leleux

Slaaptechnoloog, gespecialiseerd in CPAP-therapie · Meer dan 10 jaar ervaring in de slaapgeneeskunde

Dit project steunt op meer dan tien jaar klinisch werk in het slaaplabo en op een grondige kennis van CPAP-toestellen. Die dubbele kijk, klinisch en technisch, vormt de kern van Association Apnée.

Beoordeel deze pagina als eerste

Had u iets aan deze pagina?