Aanlooptijd
(ramp)Een functie die start met een lage druk en die geleidelijk laat oplopen tot de voorgeschreven druk, zodat u de tijd hebt om in te slapen. Op de AirSense 11 van ResMed stelt u de duur in van 5 tot 45 minuten, of op Auto.
Aerofagie
Lucht die u tijdens het gebruik van de CPAP inslikt en die in uw maag terechtkomt: een opgeblazen gevoel, winderigheid, boeren bij het ontwaken. Vaak wijst ze op een slecht ingestelde druk: bespreek het met uw arts in plaats van zelf aan de instellingen te komen.
Meer weten →AHI, apneu-hypopneu-index
(IAH in het Frans)Het aantal apneus en hypopneus per uur slaap. Het is de belangrijkste maat voor de ernst van slaapapneu: van 15 tot 29 per uur spreekt men van matige slaapapneu, vanaf 30 van ernstige. De Belgische CPAP-overeenkomst gaat zelf uit van de OAHI, die alleen de obstructieve gebeurtenissen telt.
Meer weten →APAP
(auto-CPAP, AutoPAP)Een CPAP-toestel dat in de loop van de nacht zelf zijn druk aanpast, tussen een minimum en een maximum die de arts vastlegt. In België laat de overeenkomst bij sommige patiënten ook toe om het thuis te gebruiken voor de titratie.
Meer weten →ASV, adaptieve servoventilatie
Een toestel dat bij elke ademhaling bijstuurt hoeveel hulp het geeft, om een onregelmatige ademhaling gelijkmatiger te maken. Het wordt gebruikt bij sommige centrale apneus, bij Cheyne-Stokes-ademhaling of bij centrale apneus die onder CPAP blijven bestaan. Bij mensen met hartfalen met een ejectiefractie van 45% of minder en vooral centrale apneus toonde de SERVE-HF-studie een hogere sterfte onder ASV: de cardioloog en de slaaparts houden daar rekening mee.
Berlin-vragenlijst
Een screeningsvragenlijst voor slaapapneu in drie categorieën: snurken, vermoeidheid en slaperigheid overdag, hoge bloeddruk of een BMI boven 30. Twee of meer positieve categorieën wijzen op een hoog risico. Zoals elke vragenlijst wijst ze de weg, maar ze stelt geen diagnose.
Meer weten →FRBiPAP
(BiLevel, VPAP)Een toestel met twee drukniveaus: hoger bij het inademen (IPAP), lager bij het uitademen (EPAP). De arts kan het voorstellen in bijzondere situaties, bijvoorbeeld wanneer een hoge druk moeilijk te verdragen is.
BMI, body-mass-index
(IMC in het Frans)Het gewicht in verhouding tot de lengte: het gewicht (kg) gedeeld door de lengte in het kwadraat (m²). Volgens de WHO spreekt men van obesitas vanaf 30. Overgewicht is een van de grote risicofactoren voor obstructieve slaapapneu. De BMI telt mee in de STOP-BANG (meer dan 35) en in de formule van Hoffstein.
Meer weten →Bovenste luchtwegen
De weg van de lucht tussen de neus en de luchtpijp: de neus en de neusholten, de farynx (de keel) en de larynx (het strottenhoofd). Bij obstructieve slaapapneu is het vooral de farynx die tijdens de slaap dichtvalt.
C-Flex
(Philips; bij ResMed: EPR)Een functie van de Philips-toestellen die de druk bij het begin van het uitademen licht verlaagt. Ze maakt het uitademen comfortabeler wanneer u het gevoel hebt dat u tegen het toestel in blaast.
Meer weten →Centrale apneu
Een ademstop tijdens de slaap, zonder enige inspanning om te ademen: even sturen de hersenen geen signaal meer naar de ademhalingsspieren. Dat onderscheidt ze van obstructieve apneu, waarbij de borstkas blijft vechten tegen een afgesloten keel.
Meer weten →CGT-I, cognitieve gedragstherapie voor insomnie
(TCC-I in het Frans)De behandeling die als eerste wordt aanbevolen tegen chronische slapeloosheid, vóór slaappillen, onder meer door de Europese richtlijn van 2023. Ze pakt de gewoonten en gedachten aan die de slapeloosheid in stand houden. Ze kan ook helpen bij mensen met slaapapneu die daarnaast aan slapeloosheid lijden.
Meer weten →Complexe apneu
(centrale apneus die tijdens de behandeling ontstaan)Centrale apneus die verschijnen bij de start van de CPAP, bij iemand die voor obstructieve slaapapneu behandeld wordt. Ze komen voor bij een minderheid van de patiënten (3,5 tot 20% volgens de studies) en verdwijnen meestal binnen enkele weken tot enkele maanden. Blijven ze bestaan, dan kan de arts adaptieve servoventilatie (ASV) voorstellen.
Meer weten →CPAP-druk
(cmH₂O, centimeter water)De druk van de lucht die de CPAP blaast, in centimeter water (cmH₂O). Ze wordt vastgelegd bij de titratie. Een APAP laat ze vanzelf variëren tussen twee voorgeschreven grenzen, bijvoorbeeld 6 en 14 cmH₂O.
Meer weten →CPAP-overeenkomst
De overeenkomst tussen het RIZIV en de slaapcentra die ze ondertekend hebben. Ze dekt de diagnose en de behandeling van slaapapneu met CPAP of met een kaakbeugel (MRA). Het centrum stelt het toestel ter beschikking, het ziekenfonds betaalt het rechtstreeks, en de patiënt betaalt 0,25 € per dag (7 tot 8 € per maand). De belangrijkste voorwaarden: een OAHI van minstens 15 per uur bij de polysomnografie (vanaf 16 jaar), en daarna een gebruik van gemiddeld minstens 4 uur per nacht. Eerst een akkoord voor 3 maanden, daarna akkoorden voor 12 maanden.
Meer weten →CPAP, continue positieve luchtwegdruk
(PPC in Frankrijk)Een van de belangrijkste behandelingen van obstructieve slaapapneu. Een toestel blaast via een masker lucht onder lichte druk, om de keel open te houden tijdens de slaap. In België stelt een slaapcentrum het ter beschikking, binnen de RIZIV-overeenkomst.
Meer weten →EEG, elektro-encefalografie
De registratie van de elektrische activiteit van de hersenen, met elektroden op de hoofdhuid. Het EEG onderscheidt het waken van de slaapstadia (N1, N2, N3, REM-slaap) en spoort de micro-arousals op. Het maakt deel uit van de polysomnografie, niet van de polygrafie.
Meer weten →EPR, drukverlaging bij het uitademen
(ResMed; bij Philips: C-Flex)Een functie van de ResMed-toestellen die de druk verlaagt wanneer u uitademt, zodat uitademen makkelijker gaat. Uw medisch-technische dienstverlener schakelt ze in en stelt ze af.
Meer weten →Epworth-slaperigheidsschaal
(ESS)Een vragenlijst met 8 situaties uit het dagelijks leven, waarin u van 0 tot 3 aangeeft hoe groot de kans is dat u indommelt. Het totaal gaat van 0 tot 24. Boven 10 spreekt men van overmatige slaperigheid overdag (Johns en Hocking, 1997).
Meer weten →FRGemengde apneu
Een apneu die begint zonder ademhalingsinspanning, zoals een centrale apneu, en daarna obstructief wordt: de inspanning om te ademen komt terug, maar de lucht raakt nog altijd niet door.
Groep 1 en groep 2 (rijbewijs)
De twee categorieën bestuurders. Groep 1: privé rijden (rijbewijs AM, A, B, B+E, G...). Groep 2: vrachtwagen, bus en beroepsvervoer zoals taxi, ambulance of leerlingenvervoer. Voor groep 2 beoordeelt een erkend medisch centrum de rijgeschiktheid, volgens strengere normen.
Meer weten →Halsomtrek
De omtrek van de hals, in centimeter. Een brede hals is een risicofactor voor slaapapneu: de STOP-BANG telt een punt boven 40 cm. De halsomtrek telt ook mee in de formule van Hoffstein, die een startdruk voor de CPAP schat.
Meer weten →HbA1c, geglyceerd hemoglobine
Een bloedonderzoek dat de gemiddelde bloedsuiker van ongeveer de laatste drie maanden weergeeft. Bij mensen met type 2-diabetes en slaapapneu doet de CPAP de HbA1c gemiddeld met 0,24 punt dalen (meta-analyse van Herth, 11 studies), en des te meer naarmate de CPAP elke nacht langer gebruikt wordt.
Meer weten →Hypercapnie
Te veel CO₂ in het bloed. Met een CPAP-masker kan het optreden als de ventilatieopeningen afgedekt zijn. Hoofdpijn, verwardheid, slaperigheid: de situatie kan gevaarlijk zijn.
Meer weten →Hypopneu
Een ademhaling die te zwak wordt zonder te stoppen: het debiet daalt met minstens 30% gedurende minstens 10 seconden, met een zuurstofdaling van minstens 3% of een micro-arousal. Dat zijn de regels van de AASM (2012), die de Belgische overeenkomst overneemt. Hypopneus tellen mee in de AHI.
Kinband
Een band rond het hoofd en onder de kin, die de mond gesloten houdt onder CPAP, met een neusmasker of neuskussentjes. Hij beperkt lekkage langs de mond en een droge mond bij het ontwaken. De andere oplossing is een neus-mondmasker.
Meer weten →Kussentje (van het masker)
Het zachte deel van het masker, meestal van siliconen, dat uw gezicht of uw neusgaten raakt. Het heeft geen vaste levensduur: ResMed raadt aan het te vervangen als het barstjes vertoont, scheurt of niet meer goed afsluit, ook al zit het masker goed. Een versleten kussentje lekt.
Meer weten →Medisch-technische dienstverlener
Een bedrijf waaraan het slaapcentrum een deel van de behandeling kan toevertrouwen: het toestel leveren en installeren, de maskers, de technische opvolging. Het werkt onder contract met het centrum, dat verantwoordelijk blijft voor de behandeling. Vaak is het uw aanspreekpunt bij een probleem met het masker of het toestel.
Meer weten →Melatonine
Een hormoon dat 's nachts aangemaakt wordt en het lichaam laat weten dat het tijd is om te slapen. 's Avonds wordt de aanmaak afgeremd door licht, en vooral door het blauwe licht van schermen.
Meer weten →Micro-arousal
(arousal, kort ontwaken)Een korte verschuiving van de hersenactiviteit naar het waken, van minstens 3 seconden, zichtbaar op het EEG. Ze treedt vaak op aan het einde van een apneu of een hypopneu, zonder dat de persoon het zich herinnert. Herhaalde micro-arousals versnipperen de slaap, waardoor iemand de volgende dag moe kan zijn.
MRA, mandibulair repositieapparaat
(kaakbeugel)Een tandheelkundige beugel op maat, die u 's nachts draagt en die de onderkaak naar voren brengt om de luchtweg vrij te maken. In België neemt de overeenkomst hem ten laste vanaf 18 jaar, bij obstructieve slaapapneu met een OAHI van minstens 15 per uur, zodra een NKO-arts en een MRA-specialist (tandarts, orthodontist of kaakchirurg) bevestigd hebben dat hij geschikt is. Het apparaat is eigendom van de patiënt.
Meer weten →Neus-mondmasker
(volgelaatsmasker bij ResMed)Een masker dat neus en mond bedekt. Het past bij wie door de mond ademt of vaak een verstopte neus heeft, met als nadeel dat het masker groter is.
Meer weten →Neuskussentjes
(pillows, neusdoppenmasker)Een minimalistisch masker met twee kleine, zachte dopjes die aan de ingang van de neusgaten zitten. Het raakt het gezicht zo weinig mogelijk, wat helpt als u zich opgesloten voelt in een masker. Het past minder goed als u door de mond ademt.
Meer weten →Neusmasker
Een masker dat alleen de neus bedekt, van de neusbrug tot net boven de bovenlip. Een tussenvorm tussen het neus-mondmasker en de neuskussentjes.
Meer weten →Nycturie
Het feit dat u 's nachts opstaat om te plassen. Slaapapneu kan de oorzaak zijn: bij mannen ouder dan 60 jaar met slaapapneu vond een studie 's nachts meer natriuretisch peptide, een hormoon dat water en zout doet uitscheiden, en minder antidiuretisch hormoon.
Meer weten →OAHI, obstructieve apneu-hypopneu-index
(IAHO in het Frans)Het aantal obstructieve apneus en hypopneus per uur, gemeten met polysomnografie. Anders dan de AHI telt de OAHI de centrale gebeurtenissen niet mee. Het is het wettelijke criterium van de Belgische CPAP-overeenkomst: minstens 15 per uur vanaf 16 jaar; jonger dan 16 jaar minstens 5 per uur, of een obstructieve apneu-index (OAI) van minstens 1.
Meer weten →Obstructieve apneu
De luchtstroom valt minstens 10 seconden weg (het debiet daalt met minstens 90%), omdat de keel tijdens de slaap dichtvalt, terwijl borstkas en buik blijven proberen te ademen.
Meer weten →Onbedoelde lekkage
Lucht die ontsnapt waar dat niet hoort: langs een slecht zittend masker, door een versleten kussentje of via de open mond. Ze verlaagt de druk die u werkelijk krijgt en kan u wakker maken. Op de rapporten van ResMed ligt de alarmdrempel op 24 l/min bij het 95e percentiel.
Meer weten →OSAS, obstructief slaapapneusyndroom
(SAHOS of SAOS in het Frans)De volledige medische naam van obstructieve slaapapneu: de keel sluit zich herhaaldelijk tijdens de slaap, vaak met klachten zoals slaperigheid overdag, al hebben veel mensen met slaapapneu er geen enkele. Slaapapneu heet matig van 15 tot 29 gebeurtenissen per uur, en ernstig vanaf 30.
Meer weten →Overeenkomst 785
(overeenkomst 7.85)Het nummer van de CPAP-overeenkomst in de teksten van het RIZIV. Het is dezelfde overeenkomst, geen andere regeling: haar forfaits staan onder dit nummer in de omzendbrieven van het RIZIV.
Meer weten →Overmatige slaperigheid overdag
(hypersomnolentie)Een abnormale neiging om overdag in te slapen, vooral in rustige situaties: een vergadering, lezen, als passagier in de auto. Het is het meest voorkomende symptoom van slaapapneu, en toch meldt maar 15 tot 50% van de mensen met slaapapneu het. De Epworth-schaal meet deze slaperigheid.
Meer weten →Polygrafie
(respiratoire polygrafie, PG)Een vereenvoudigde registratie van de ademhaling: luchtstroom, bewegingen van borstkas en buik, zuurstof en hartslag, zonder EEG. Ze kan thuis gebeuren. In de Belgische CPAP-overeenkomst moet de diagnose toch met een polysomnografie gesteld worden: de polygrafie dient er om een thuis ingestelde druk te controleren.
Meer weten →Polysomnografie
(PSG)Het referentieonderzoek van de slaap, tijdens een nacht in het slaaplabo. Het registreert de activiteit van de hersenen (EEG), de ogen (EOG) en de spieren (EMG), de ademhaling, de zuurstof, het hartritme en de lichaamshouding. In België is dit het onderzoek dat de overeenkomst eist om de diagnose te stellen.
Meer weten →Pulsoximetrie
(oximeter, SpO2)Een pijnloze meting van de zuurstof in het bloed, met een klemmetje op de top van de vinger. Bij een gezond persoon ligt de saturatie meestal tussen 95 en 100%.
Rainout
(condensatie in de slang)Waterdruppels die zich in de slang vormen wanneer de bevochtigde lucht onderweg afkoelt. Ze borrelen en kunnen in het masker terechtkomen. Wat helpt: een verwarmde slang, of een slang die beschermd is tegen de koude lucht van de slaapkamer.
Remgeld
Het deel van de kosten dat de patiënt zelf betaalt na de tussenkomst van het ziekenfonds. In de CPAP-overeenkomst: 0,25 € per dag, dus 7 tot 8 € per maand. Wie recht heeft op de verhoogde tegemoetkoming, betaalt het niet.
Meer weten →Resistente hypertensie
Een bloeddruk die te hoog blijft ondanks drie geneesmiddelen in de hoogste dosis die u verdraagt, waaronder een plaspil (diureticum), en die bevestigd is met metingen buiten de praktijk van de arts. Slaapapneu komt voor bij 60 tot 90% van deze patiënten.
Meer weten →Richtlijn 2014/85/EU
Een Europese richtlijn uit 2014 over het rijbewijs, die obstructieve slaapapneu in de medische normen heeft opgenomen. In België staan die normen in bijlage 6 van het koninklijk besluit van 23 maart 1998: matige of ernstige slaapapneu met slaperigheid maakt u ongeschikt om te rijden, tot er een doeltreffende behandeling is. Wie toch rijdt, pleegt een strafbaar feit waarop een gevangenisstraf en een geldboete staan.
Meer weten →RIZIV
(Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering, INAMI in het Frans)De Belgische openbare instelling die de verzekering voor geneeskundige verzorging organiseert. Voor slaapapneu sluit het RIZIV de overeenkomst met de slaapcentra, en legt het er de voorwaarden en de bedragen van vast.
Meer weten →Ronchopathie
(snurken)De medische term voor snurken: het geluid van de zachte weefsels in de keel die trillen wanneer de luchtweg tijdens de slaap vernauwt. Snurken kan op zichzelf staan of wijzen op obstructieve slaapapneu.
Meer weten →SpO2
(perifere zuurstofsaturatie)Het percentage hemoglobine dat zuurstof draagt, gemeten met de pulsoximeter. Normale waarde: 95 tot 100%. Het daalt tijdens apneus en hypopneus.
STOP-BANG
Een screeningsvragenlijst met 8 ja-neevragen: snurken, vermoeidheid, waargenomen ademstops, bloeddruk, BMI boven 35, leeftijd boven 50 jaar, halsomtrek boven 40 cm, mannelijk geslacht. Van 0 tot 2: laag risico; 3 of 4: gemiddeld; van 5 tot 8: hoog. Hij werd in Toronto ontwikkeld (Chung, 2008) om patiënten te screenen vóór een operatie.
Meer weten →FRTherapietrouw
Het werkelijke gebruik van de CPAP, zoals het toestel het registreert. De overeenkomst vraagt gemiddeld minstens 4 uur per nacht: dat is een gemiddelde, geen minimum dat u elke nacht moet halen. De therapietrouw wordt beoordeeld over minstens 2 maanden voor de eerste verlenging, daarna over minstens 9 maanden.
Meer weten →Titratie
(titratienacht)Het zoeken naar de CPAP-druk die de apneus doet verdwijnen. De arts kiest de methode: een nacht polysomnografie in het centrum, waarbij de druk tijdens de nacht zelf bijgesteld wordt, of, voor sommige patiënten (OAHI van minstens 30, zonder bepaalde bijkomende aandoeningen), een periode thuis met een auto-CPAP, gevolgd door een controleregistratie. De overeenkomst eist de titratie vóór de start van de behandeling.
Meer weten →Ventilatieopeningen (van het masker)
(uitademingspoort bij Philips)Kleine gaatjes in het masker, waarlangs de uitgeademde lucht, en de CO₂ die erin zit, voortdurend ontsnapt. Ze zitten er met opzet en mogen nooit afgedekt worden. Niet te verwarren met onbedoelde lekkage, die komt van een slecht zittend masker.
Meer weten →Verhoogde tegemoetkoming
(BIM in het Frans)Een Belgisch statuut dat recht geeft op een betere terugbetaling van de gezondheidszorg. Binnen de CPAP-overeenkomst betaalt een patiënt met verhoogde tegemoetkoming het aandeel van 0,25 € per dag niet: de behandeling kost hem niets.
Meer weten →Verwarmde bevochtiger
Een verwarmd waterreservoir, ingebouwd in de CPAP of er apart aan gekoppeld, dat de lucht bevochtigt en opwarmt. Zo hebt u minder last van een droge neus en mond, een verstopte neus en neusbloedingen.
Meer weten →Verwarmde slang
(ClimateLineAir bij ResMed)Een CPAP-slang met een verwarmingsdraad erin, die de bevochtigde lucht op de juiste temperatuur houdt en condensatie (rainout) voorkomt. Vooral nuttig in een koele slaapkamer.
Meer weten →Voorkamerfibrillatie
(VKF)Een hartritmestoornis waarbij de voorkamers snel en onregelmatig kloppen. Obstructieve slaapapneu gaat samen met een hoger risico op voorkamerfibrillatie. In observationele studies hervalt ze na een ablatie minder vaak bij mensen met slaapapneu die hun CPAP gebruiken, maar de enige gerandomiseerde studie vond geen verschil.
Meer weten →Zuurstofdesaturatie
(nachtelijke desaturatie)Een daling van het zuurstofgehalte in het bloed, vaak aan het einde van een apneu of een hypopneu, gemeten aan de vinger met een pulsoximeter (SpO2). Een daling van minstens 3% is een van de criteria om een hypopneu te tellen, zowel in de regels van de AASM als in de Belgische overeenkomst.
Mist u een term?
Deze woordenlijst wordt geregeld bijgewerkt. Vindt u een term niet, of lijkt een uitleg u onnauwkeurig, laat het ons dan weten via het contactformulier.
Een term voorstellen →Bronnen
- Berry RB, et al. Rules for scoring respiratory events in sleep: update of the 2007 AASM Manual for the Scoring of Sleep and Associated Events. J Clin Sleep Med. 2012;8(5):597-619.
- RIZIV. Overeenkomst over de diagnose en de behandeling van het slaapapneusyndroom, van kracht sinds 1 januari 2018. In het Nederlands en het Frans, op de website van het RIZIV.
- Cowie MR, et al. Adaptive Servo-Ventilation for Central Sleep Apnea in Systolic Heart Failure. N Engl J Med. 2015;373(12):1095-105.
- Gottlieb DJ, Punjabi NM. Diagnosis and Management of Obstructive Sleep Apnea: A Review. JAMA. 2020;323(14):1389-400.
- Riemann D, et al. The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. J Sleep Res. 2023;32(6):e14035.